Thema's
De nucleaire sector staat of valt met de veiligheid van zijn installaties. Om die te garanderen is het gedrag van de mensen die er werken van groot belang. Wereldwijd is de visie op nucleaire veiligheid de laatste jaren drastisch geëvolueerd. In de jaren 60 en 70 betekende veiligheid gewoon voldoen aan de verplichte technische en administratieve regels. Daarna is die begrensde aanpak geëvolueerd naar een brede veiligheidscultuur, die streeft naar voortdurende verbetering.
De menselijke factor
Organisatorisch en menselijk falen is meestal de hoofdoorzaak van ongevallen: in de nucleaire sector is dat niet anders. Het ongeval in Tsjernobyl werd veroorzaakt door een opeenvolging van menselijke fouten omdat het oude Sovjetsysteem geen veiligheidscultuur kende. Gecombineerd met een onstabiele reactortechnologie en zonder beschermend omhulsel rond de reactor (in de Belgische centrales is dat zelfs dubbel) leidde dit tot de bekende gevolgen. Voor een efficiënte veiligheidscultuur volstaat het dus niet om de regels gewoon toe te passen: de veiligheid moet altijd prioritair zijn. Dat geldt voor de medewerkers, maar ook voor de externe partners. Opleiding draagt daartoe bij. Het Studiecentrum voor Kernenergie in Mol speelt hierin voor België een belangrijke rol.
De evolutie van de technologie
Ook de technologie staat niet stil: de reactoren van de nieuwe generaties zullen nog meer gebruik maken van ‘passieve veiligheid’. Dit betekent dat menselijke ingrepen zoveel mogelijk worden beperkt. De veiligheid wordt automatisch verzekerd op basis van fundamentele natuurkundige principes. Bijvoorbeeld: de regelstaven die de kernreactie moeten doen stoppen, worden niet gestuurd neergelaten; ze vallen gewoon onder invloed van de zwaartekracht in de reactor. De kerncentrales van Doel en Tihange beschikken al over dergelijke systemen. Ze zijn bovendien pioniers inzake uitwendige bescherming: ze zijn ontworpen met een dubbel beschermend omhulsel rond de reactor. Dit staat zelfs model voor de nieuwe reactoren van generatie drie.
Voortdurend streven naar verbetering
Hoe goed het ontwerp ook is, het kan altijd beter. In die optiek legde de Belgische overheid nucleaire exploitanten als eerste de tienjaarlijkse veiligheidsrevisie op, een verplichting die intussen door vele landen is overgenomen. Deze revisie maakt het mogelijk om het veiligheidsniveau regelmatig aan te passen aan de recentste normen.
Internationale samenwerking
Ook de internationale nucleaire organisaties moedigen het streven naar voortdurende verbetering aan. Het Internationaal Atoomenergieagentschap voert op verzoek van de lidstaten een OSART-missie (Operational Safety Review Team) uit. Die vergelijkt de veiligheid van de onderzochte centrale met de beste referenties wereldwijd. Ze beveelt indien nodig verbeteringen aan, die daarna worden gecontroleerd. Het veiligheidsniveau van de kerncentrale van Tihange werd door deze audit positief beoordeeld.
Doorgedreven Belgische controles
In België controleert het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle de nucleaire installaties. Het ziet erop toe dat de bevolking en het leefmilieu doeltreffend tegen het gevaar van ioniserende stralen worden beschermd. De werknemers van nucleaire installaties kunnen rekenen op een interne preventie- en controledienst. Die zorgt ervoor dat de geldende reglementen worden toegepast, dat alle nodige maatregelen voor hun bescherming worden getroffen en dat preventie de nodige aandacht en coördinatie krijgt.
Een schaal voor nucleaire incidenten en ongevallen
Als er een incident of ongeval gebeurt in een nucleaire installatie, is het belangrijk dat de bevolking de ernst ervan begrijpt. Daarom bestaat de INES-schaal, een soort Richter-schaal voor nucleaire ongevallen, met zeven niveaus. In 2008 vond in België één incident op niveau 3 plaats. Dat is ernstig, maar zonder blijvende gevolgen voor de omgeving.
Efficiënte noodplannen
Alle nucleaire installaties in België hebben een intern en extern noodplan. Inzake veiligheid staat één principe centraal: je voorbereiden op een ongeval is tegelijkertijd ook al het mogelijke doen om het te voorkomen. Ook de strenge beveiliging en bewaking van nucleaire installaties is een vorm van preventie, in dit geval tegen indringing en agressie. Het concept zelf van de installatie speelt trouwens ook een rol: de reactorgebouwen van de kerncentrales zijn berekend op de inslag van een vliegtuig.
Op 7 augustus 2009 heeft het Nucleair Forum een dossier met als thema "Veiligheid" verspreid in een aantal dagbladen.
Artikels over Veiligheid
Het is logisch dat de nucleaire sector door zijn specifieke aard intensief gecontroleerd wordt. In België zien de exploitanten van nucleaire installaties die strikte controle als een mogelijkheid om vooruitgang te boeken op het vlak van hun veiligheidscultuur.
In het ontwerp van kerncentrales zit de zorg voor veiligheid ingebakken. Het ultieme doel voor de nieuwe generatie reactoren is een ‘natuurlijke’ veiligheid. Met andere woorden: als er iets ‘verkeerd gaat’, stopt de reactor vanzelf en in alle veiligheid.
De veiligheid van de nucleaire installaties houdt in dat de incidenten op de voet worden gevolgd. Ze worden geëvalueerd en gecommuniceerd op basis van INES, de International Nuclear Event Scale.
Uranium dat wordt gebruikt in een kerncentrale, kan niet rechtstreeks in een atoombom worden verwerkt. Een heel strenge internationale controle is in werking om de verspreiding van kernwapens (proliferatie) te vermijden.
De veiligheid van kerncentrales is al bij het ontwerp en de bouw een prioriteit. Ze steunt ook op een sterke bedrijfscultuur en een specifiek gedrag tijdens de exploitatie.
Een reeks menselijke fouten veroorzaakte het ongeval in de kerncentrale van Tsjernobyl, van Russische makelij. Omdat onze centrales helemaal anders ontworpen zijn en onze veiligheidscultuur sterk op mensen is gericht, is zo’n ongeval hier ondenkbaar.
Mensen die in nucleaire installaties werken, dragen altijd een dosimeter en ze worden medisch heel strikt gevolgd. Zo is men zeker dat ze nooit gevaar zullen lopen door hun ‘nucleaire’ werkomgeving.
Als het om veiligheid gaat, staat één principe centraal: zich voorbereiden op een ongeval houdt in dat men er alles aan doet om het te voorkomen. In België hebben alle nucleaire vestigingen interne en externe noodplannen.
Nucleaire installaties zijn bij de burgerlijke installaties die het best beschermd zijn tegen agressie en indringers, maar ook tegen terrorisme.