Belgische elektriciteitsmix: jaarcijfers 2024

Onze kerncentrales waren in 2024 goed voor 42,2% van de Belgische elektriciteit. De hoge beschikbaarheid van kernenergie, een historisch laag gasverbruik en opvallend veel import hebben ervoor gezorgd dat België afgelopen jaar afklokte op een elektriciteitsmix die voor 72% koolstofarm is.

De Belgische kerncentrales waren afgelopen jaar 2024 goed voor 42,2% van de Belgische elektriciteitsmix (29,5 TWh), ondanks de definitieve sluiting van reactoren Doel 3 (eind september 2022) en Tihange 2 (eind januari 2023). Kernenergie is daarmee nog steeds de belangrijkste koolstofarme energiebron voor de productie van elektriciteit in eigen land.

Naast kernenergie werd in 2024 maar liefst 29,8% van onze elektriciteit opgewekt via andere koolstofarme technologieën: 10% uit offshore wind (windmolens op zee), 7,9% uit onshore wind (windmolens op land) en 11,9% uit zon.

Het aandeel van gas in de Belgische elektriciteitsmix ligt historisch laag (17,6% of 12,3 TWh). Dat wordt verklaard door de opvallend sterke stijging van import van elektriciteit, voornamelijk uit Frankrijk – dus grotendeels stroom uit kernenergie. De lagere elektriciteitsprijzen in Frankrijk zorgden in 2024 voor meer import en duwden de Belgische gascentrales uit de markt. Daarnaast zijn de gasprijzen nog steeds hoog en neemt het globale elektriciteitsverbruik maar langzaam toe (80,5 TWh in 2024 vs. 78,9 TWh in 2023).

De resterende 10,4% werd opgewekt via biogas (3%) en “others”, een restcategorie waarvan Elia niet meer details kan geven (7,4%).

De Belgische elektriciteitsmix van het jaar 2024 zag er als volgt uit:

• kernenergie: 42,2%
• wind: 17,9%
• zon: 11,9%
• biogas: 3%
• fossiel (gas) en andere: 17,6% + 7,4% = 25%

Laten we beginnen bij de belangrijkste bron van onze Belgische elektriciteit: kernenergie. De beschikbaarheidsgraad van het nucleaire productiepark lag het afgelopen jaar opnieuw hoog. We hebben in 2024 nog 5 kernreactoren operationeel, samen goed voor ongeveer 4 GW aan nucleaire capaciteit. 2 GW aan capaciteit (Doel 3 en Tihange 2) werd de afgelopen jaren al gesloten. In 2024 behalen de Belgische kerncentrales een capaciteitsfactor (d.w.z. de effectief geproduceerde hoeveelheid elektriciteit t.o.v. de maximale technisch mogelijke opwekking) van 86%. Internationaal ligt de norm voor een productief jaar op 80% qua beschikbaarheid voor kerncentrales.

Kernenergie produceerde 29,5 TWh koolstofarme elektriciteit en vertegenwoordigt hiermee 42,2% van de Belgische elektriciteitsmix (productie in eigen land). De hoge beschikbaarheid van kernenergie, in combinatie met de toename van geïnstalleerde capaciteit aan zonnepanelen, en een relatief kleine stijging in verbruik, heeft gezorgd dat België dit jaar afklokt op een elektriciteitsmix die voor 72% koolstofarm is. Bovendien werd een groot deel van het elektriciteitsverbruik opgevangen via import: maar liefst 13% van het elektriciteitsverbruik (of 10,6 TWh) werd geïmporteerd, voornamelijk uit Frankrijk (kernenergie) en Nederland.

Volgens de huidige plannen zullen in 2025 zowel Doel 1 (15 februari), Doel 2 (1 december) als Tihange 1 (1 oktober) sluiten, wat een aanzienlijke impact op de nucleaire productie van ons land zal hebben. Om dit verlies op te vangen, zal ons land (minstens) twee nieuwe gascentrales bouwen (via CRM-mechanisme, betaald door de belastingbetaler) en nog meer afhankelijk zijn van import uit de buurlanden (in 2024 al goed voor 13% van ons elektriciteitsverbruik). Slechts nieuws voor het klimaat, want deze gascentrales hebben een CO2-uitstoot die 40 keer hoger ligt per opgewekte kWh dan kerncentrales. Bovendien zijn deze gascentrales niet aangepast om ooit op waterstof te functioneren. Zij zullen dus minstens tot 2040 onze afhankelijkheid van fossiele energie verder in stand houden.

Daarom dringen wij er bij de volgende regering op aan om de wet op de kernuitstap te schrappen. Op die manier moet het mogelijk worden om zoveel mogelijk van de bestaande reactoren alsnog zo lang mogelijk te verlengen, uiteraard op voorwaarde dat dit veilig kan. Tegelijk kan dan ook concreet onderhandeld worden over de bouw van nieuwe kernreactoren (zoals SMR’s) in ons land, om zo aan de stijgende vraag naar koolstofarme elektriciteit te voldoen.

De geïnstalleerde capaciteit van windenergie nam gering toe het afgelopen jaar: De toename voor onshore wind (windmolens op land) was teleurstellend laag (+4%), de capaciteit van offshore windenergie blijft stabiel en zal ten vroegste vanaf 2028 toenemen, bij de bouw van een nieuw windmolenpark op zee. Bij zonne-energie een heel ander verhaal: daar neemt de geïnstalleerde capaciteit sterk toe, tot 10,6 GW (+23% t.o.v. 2023).

Maar als we naar de effectieve productie kijken van de hernieuwbare energiebronnen, stellen we een daling vast: in absolute cijfers heeft hernieuwbare energie (wind + zon) in 2024 in totaal 20,8 TWh opgewekt. Dat is minder dan in 2023 (21,5 TWh), toen de weersomstandigheden uitzonderlijk gunstig waren voor windenergie. En toch is het aandeel van hernieuwbare energie (wind + zon) in de Belgische productiemix procentueel gestegen (29,8% t.o.v. 28,2% in 2023), omdat België in 2024 veel elektriciteit heeft ingevoerd en dus minder zelf produceerde. Die invoer kwam voornamelijk uit Frankrijk (kernenergie) en Nederland.

Het gebeurt niet vaak dat minstens de helft van het Belgische elektriciteitsverbruik door hernieuwbare energiebronnen kan worden gedekt. In 2024 was dit het geval in slechts 11,3% van de tijd (t.o.v. 12,5% in 2023). Het mag duidelijk zijn dat we niet enkel op hernieuwbare energie kunnen rekenen voor onze Belgische elektriciteitsbehoefte.

In 2024 gaat de uitwisseling van elektriciteit tussen België en de buurlanden met 44,5 TWh naar een nieuw record. Voor het tweede jaar op rij is België een netto-invoerder (10,6 TWh), terwijl het de jaren voordien altijd netto-exporteur was van stroom. Dit kan worden verklaard door de zeer hoge beschikbaarheid van het Franse nucleaire park en door de sluiting van kerncentrales bij ons. Door een netto-importeur te worden, maak je jezelf afhankelijker van je buurlanden qua energiebevoorrading.

Vooral de industrie kijkt hier met argusogen naar: voor hen is bevoorradingszekerheid van energie, aan een betaalbare prijs, enorm belangrijk om in ons land te blijven (of om zich hier te vestigen). België heeft afgelopen jaar meer dan 12,6 TWh netto ingevoerd uit Frankrijk en 5,9 TWh netto uit Nederland. Ons land heeft daarentegen 4,3 TWh netto uitgevoerd naar het Verenigd Koninkrijk en 2,8 TWh netto naar Duitsland. De internationale stroomimport gebeurde in hoofdzaak op momenten dat de elektriciteit in het buitenland goedkoper was. In het geval van Frankrijk gaat dat voornamelijk over kernenergie.

Het elektriciteitsverbruik in 2024 bedraagt 80,5 TWh, wat slechts een lichte stijging is in vergelijking met 2023 (78,9 TWh), toen het verbruik historisch laag lag. We blijven wel nog steeds onder het gemiddelde verbruik over 5 jaar (2017-2021). En dat op een moment dat we de energietransitie steeds duidelijker inzetten richting elektrificatie (elektrische auto’s, warmtepompen, industriële processen). Elia verwacht dat het elektriciteitsverbruik de komende 25 jaar zal verdubbelen.

Deels ligt de verklaring voor die beperkte consumptie bij de bevolking, onder invloed van de nog steeds hoge elektriciteitsprijzen, maar de belangrijkste verklaring voor het relatief lage verbruik ligt bij de industrie: door de hoge elektriciteitsprijzen, lieten grote industriële spelers in 2023 hun productie zakken. Die trend lijkt zich in 2024 verder te zetten. Dit is helemaal geen goed nieuws en kan wijzen op een stijgende de-industrialisatie: energie-intensieve bedrijven verlagen hun productie of trekken zelfs weg uit ons land omwille van de hoge elektriciteitsprijzen en de onzekere bevoorradingszekerheid qua energie (o.a. door de sluiting van de kerncentrales), beiden nefast voor hun competitiviteit. Hierdoor dreigen heel wat jobs – en dus welvaart – verloren te gaan.

Het IEA (International Energy Agency) verwacht dat het elektriciteitsverbruik in de EU pas tegen 2026 opnieuw op het niveau zal zitten van voor de energiecrisis, voornamelijk doordat de industrie zware klappen heeft gekregen de afgelopen jaren.

Eindigen doen we met goed nieuws. In 2024 zien we een historisch laagterecord voor gasproductie. Er werd vorig jaar slechts 12,3 TWh elektriciteit opgewekt via fossiele gascentrales in ons land (in 2023 nog 19,2 TWh).

Dat wordt verklaard door de stijging van de netto invoervolumes van elektriciteit; voornamelijk uit Frankrijk (kernenergie). De lagere elektriciteitsprijzen in Frankrijk zorgden voor meer import en duwen de gasproductie in ons land uit de markt. Andere verklaringen zijn de gasprijzen die nog steeds hoog zijn, de toenemende capaciteit van hernieuwbare energie, de hoge beschikbaarheid van de eigen kerncentrales en het elektriciteitsverbruik dat maar langzaam toeneemt.